Son dakika: Prens Selman'ın hayalleri suya düştü! Panik yaptılar... - Kamu HaberiKamu Haberi

23 Nisan 2021 - 17:14

Son dakika: Prens Selman’ın hayalleri suya düştü! Panik yaptılar…

Suudi Arabistan idaresinin Şubat ayı başlarında bölgesel merkezlerini Suudi Arabistan’a taşımayan yabancı şirketlerin 2024 yılından itibaren kamu …

Son dakika: Prens Selman’ın hayalleri suya düştü! Panik yaptılar…
Son Güncelleme :

22 Mart 2021 - 6:08

2 kez okundu

Suudi Arabistan idaresinin Şubat ayı başlarında bölgesel merkezlerini Suudi Arabistan’a taşımayan yabancı şirketlerin 2024 yılından itibaren kamu ihalelerine giremeyeceklerini ilan etmesiyle, Körfez bölgesinin iki müttefiki olan Suudi Arabistan ile Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ortasında bir müddettir siyasi alanda devam eden rekabet iktisat alanına taşınmış oldu.

“Program HQ” olarak söz edilen bu yeni siyaset, her ne kadar büyük şirketlerin çoğunlukla bölgesel merkez olarak kullandıkları BAE’yi amaç almış olsa da, bölgesel merkezlerini değişik münasebetlerle Suudi Arabistan’a taşımak istemeyen büyük şirketleri de bir panik havasına sokmuşa benziyor.

Orta Doğu, Afrika ve Güney Asya üzere oldukça geniş bir bölgede iş yapan büyük şirketlerin bölgesel merkezlerini Suudi Arabistan’a taşımalarını sağlamak, ülkeyi global finans ve ticaret merkezi yapabilecek tesirli bir siyaset olarak yorumlanabilir. Zati Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın 2016 yılında ilan ettiği Vizyon 2030’un gayelerinden biri de ülkeyi bölgesel, hatta global bir finans ve ticaret merkezi haline getirmekti.

Lakin Suudi Arabistan’ın sosyoekonomik yapısı, karşı karşıya olduğu güvenlik sıkıntıları ve ülkedeki politik sistem Muhammed bin Selman’ın “Program HQ” ile hedeflediği muvaffakiyetlerin önündeki en kıymetli mani olarak duruyor. Fakat bu programın muvaffakiyet sağlaması durumunda, BAE’nin bölgesel finans ve ticaretteki avantajlarının kıymetli ölçüde ortadan kalkabileceğini ve bölgesel ticaret ve finansın yeni yük merkezinin Riyad olabileceği söylenebilir.

“DUBAİ MODELİ” ve “VİZYON 2030″ REKABETİ

Dubai Ticaret ve Sanayi Odası lideri Mecid Seyf el-Gureyre Program HQ açıklandığında “Birinin bizimle rekabet ettiğini duyduğumuzda, bu bizim uygun iş çıkardığımızı gösterir. Hepimiz ekonomilerimizi canlandırmaya çalışmalıyız. Suudi Arabistan bir değişim sürecine girdi ve ekonomik büyümesi hepimiz için yarar sağlayacaktır” halinde bir açıklama yapsa da Program HQ’nun BAE’yi gaye aldığı açık.

Zira Dubai hâlihazırda yalnızca Ortadoğu’da değil, Afrika ve Güney Asya bölgesinde iş yapan büyük şirketlerin de bölgesel merkezlerinin bulunduğu bir “ekonomik başkent”.

RİYAD’DA HAYAL KIRIKLIĞINA YOL AÇMIŞTI

Suudi iktisat idaresinin değerli vergi teşvikleri ve Suudi emekçi kotasından istisna tutulma üzere büyük ekonomik avantajlar sunmasına karşın, geçtiğimiz yıl yalnızca 24 büyük şirketin bölgesel merkezini Suudi Arabistan’a taşımaya ikna olması Riyad’da hayal kırıklığına yol açmıştı. Zira Suudiler bu süreçte yüz civarında şirketin bölgesel merkezini ülkeye taşımasını bekliyordu. Program HQ ile Suudiler, ekonomik avantajlarla elde edemedikleri sonuçları “büyük şirketleri Suudi piyasasından silme” tehdidiyle elde etmeye çalışıyorlar.

Muhammed bin Selman’ın büyük şirketlere yönelttiği tehdit “New York’un 5. caddesinde tek bir Mercedes kalmayıncaya kadar onlarla gayret edeceğim” diyen eski ABD Lideri Donald Trump’ın Alman oto üreticilerine yönelik tehdidini hatırlatıyor. Anlaşılan o ki Washington’da sona eren Trumpizm Riyad’da hâlâ devam ediyor. 

Bölgede son devirde olup bitenleri Dubai Modeli ile Vizyon 2030’un rekabeti olarak tanımlamak yanlış olmayacaktır. BAE 1990’lı yıllardan itibaren yakaladığı ekonomik büyüme ivmesini büyük oranda global piyasalarla sağladığı entegrasyona, global iktisat nezdinde oluşturduğu itimat iklimine, ülkede yatırım yapmak isteyen yabancı firmalara gösterdiği kolaylığa ve İslam dışı hayat şekline gösterdiği “müsamahaya” borçlu.

Genel olarak “rantçı ekonomiler” olarak tanımlanan hidrokarbon ihracatçısı Körfez ekonomileri ortasında en planlı ve sürdürülebilir iktisada sahip olan BAE’nin yakaladığı bu ivme, iktisat literatüründe uzun müddet “Dubai Modeli” kavramıyla tabir edildi. Ülkeye akan direkt yabancı yatırımlar ve geniş bir coğrafyada iş yapan büyük şirketlerin bölgesel merkezlerinin BAE’ye konuşlanmış olması, büyük oranda sayılan ögelerin bir sonucu.

BAE’DE TUTMAYA DEVAM EDİYORLAR

Yapılan araştırmaya nazaran, Fortune’nun açıkladığı dünyanın en büyük 500 şirketinden 45’inin bölgesel merkezi BAE’de bulunuyor. İşin şaşılacak tarafı, bölgenin en büyük iktisadı olan ve son devirde çok büyük yatırım bütçeleri açıklayan Suudi Arabistan’da büyük ölçekli kamu ihalelerine giren büyük şirketler bile bölgesel merkezlerini BAE’de tutmaya devam ediyor. Her sabah değişik ulaşım vasıtalarıyla Suudi Arabistan’a gelen çok sayıda üst seviye yönetici, günün sonunda meskenlerinin bulunduğu BAE ve Bahreyn üzere ülkelere geri dönüyor.

PROGRAM HQ’NUN ÖNÜNDEKİ ZORLUKLAR?

Her ne kadar Muhammed bin Selman ekonomik avantajları ve birtakım yasal zorlukları (havuç-sopa stratejisi) kullanarak büyük şirketleri bölgesel merkezlerini Suudi Arabistan’a taşımaya zorlasa da, bu siyasetin muvaffakiyet bahtını azaltan çok sayıda etken bulunuyor. Büyük şirketlerin bölgesel merkezlerini Suudi Arabistan’a taşımalarının önündeki en değerli mani, Suudi Arabistan’ın son devirde yöneldiği tezli ve maceracı dış siyasetin ülkede yol açtığı güvenlik problemleri.

Bilhassa son yıllarda ülkenin büyük kentlerine, liman, havaalanı ve petrol üretim-iletim çizgileri üzere kritik tesislerine yönelik Yemen ve İran kaynaklı balistik füze ve insansız hava araçlarıyla düzenlenen ataklar, ülkeye yatırım yapmak ve bölgesel merkezlerini taşımak isteyen şirketler için kıymetli bir tedirginlik kaynağı olacaktır.

Üstelik Suudi Arabistan yalnızca Yemen ve İran kaynaklı akınlara değil, vakit zaman şiddet yanlısı Suudi vatandaşı radikal ögelerin ataklarına da maruz kalıyor. Bilhassa son on yılda BAE’nin önemli bir askeri tehditle yüz yüze gelmemiş olması iş dünyası için bu ülkeyi inançlı bir liman haline getirirken, İran tarafından sık sık tehdit edilen ve Yemen kaynaklı balistik füze ataklarına maruz kalan Suudi Arabistan, bahse husus şirketler için o kadar da inançlı bir yer değil. Bu durum, bölgesel merkezlerini Suudi Arabistan’a taşıma konusunda kararsız olan iş dünyasının ülkeye olan itimadını değerli ölçüde olumsuz etkileyecektir.

İkinci olarak, ülkedeki eğitim ve sıhhat altyapısında görülen yetersizlikler, şirket merkezlerinin ve üst seviye yöneticilerin ülkeye taşınmasını zorlaştıran öteki bir öge olarak ön plana çıkıyor. Bilhassa 40-60 yaş aralığında bulunan ve çocuk sahibi olan üst seviye yöneticilerin, bir ülkeye yerleşme kararı verirken eğitim ve sıhhat altyapısına büyük kıymet verdikleri bilinen bir gerçek. Bu açıdan bakıldığında, Suudi Arabistan’ın BAE ile rekabet edebilmesi için kat etmesi gereken uzun bir aralık bulunuyor.

MÜTHİŞ ÖRNEK CANLILIĞINI KORUYOR

Üçüncü olarak, Muhammed bin Selman’ın 2017 yılından itibaren, yolsuzlukla gayret ismi altında kimi hanedan üyelerine ve kıymetli iş beşerlerine Ritz Carlton otelinde gösterdiği muamele, hanedan ile ihtilaf durumundaki iş insanlarının başlarına nelerin gelebileceğini ortaya koyan makus bir örnek olarak hafızalarda duruyor. Emsal halde, Kaşıkçı cinayeti de veliaht prensle ihtilafa düşen isimlerin nasıl bir muameleyle karşı karşıya kalabileceğine dair vahim bir örnek olarak canlılığını koruyor.

Büyük şirketlerin bölgesel merkezlerini Suudi Arabistan’a taşımalarının önündeki en değerli mahzurlardan sonuncusu lakin en kıymetlisini ise muhafazakâr Suudi hayat üslubu ve ülkede İslam dışı hayat biçimini kısıtlayan yasal ve kültürel şartlar oluşturuyor. Alkollü cümbüş yerleri, insanların serbestçe denize girebildiği plajlar üzere özellikle yabancıların kendilerini rahat hissettiği yerlerin varlığı, bu şirketlerin BAE’yi üs olarak kullanmalarını etkileyen değerli bir faktör.

Emsal kaidelerin Suudi Arabistan’da sağlanabilmesi kısa vadede mümkün görünmüyor. Ülkede içki ve cümbüş üzere İslam dışı hayat stiline “müsamaha” göstermeye dönük düzenlemeler hem muhafazakâr Suudi toplumundan hem de Suudi politik sisteminin en büyük ortağı ve ülkede rejimin en kıymetli meşruiyet kaynağı olan ulemadan sert reaksiyon görüyor. Bu istikamette atılan adımların Suudi toplumunda ve idare kademesinde derin bölünmelere yol açması kaçınılmaz olacaktır.

DİKKAT ÇEKEN DETAY

Burada şu detaya da dikkat çekmek gerekiyor: BAE ve Bahreyn üzere ülkelerin hayat üslubuna müdahale etmemeye dayanan siyasetleri yalnızca yabancıların değil, Suudi vatandaşların bile birden fazla vakit tatillerini geçirmek için bu ülkelere gitmelerine sebep oluyor.

Suudilerin tatillerini Körfez ülkelerinde geçirmesi sonucunda Suudi iktisadında oluşan kaybın yılda 20 milyar dolar olduğu iddia ediliyor. Suudilerin hafta tatillerini geçirmek için BAE ve Bahreyn üzere Körfez ülkelerine akın etmesi sebebiyle, Riyad’ın dünyada hafta sonları otel fiyatlarının ucuzladığı tek başşehir olduğu bilinen bir gerçek. Bu şartlar göz önüne alındığında, büyük şirketlerin bölgesel merkezlerinin taşınması ve üst seviye yöneticilerinin Suudi Arabistan’a yerleşmesi kolay görünmüyor.

Milliyet

YORUM YAP

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.